W sprawie konieczności realnego stosowania zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść przedsiębiorców i obywateli. Stanowisko zostało podpisane przez Związek Rzemiosł Polskiego jako jeden z dziewięciu podmiotów wchodzących w skład Rady Przedsiębiorczości.
Środowisko przedsiębiorców od lat podkreśla, że prowadzenie działalności gospodarczej samo w sobie wiąże się z licznymi wyzwaniami. Zmienność rynku, presja międzynarodowej konkurencji oraz dynamiczne otoczenie regulacyjne wymagają elastyczności, determinacji i innowacyjności. Polscy przedsiębiorcy są gotowi sprostać tym wyzwaniom i nie uchylają się od odpowiedzialności za rozwój swoich firm.
Niepokój budzi jednak fakt, że znaczna część ich energii wciąż pochłaniana jest przez niejednoznaczności interpretacyjne przepisów prawa oraz praktykę ich stosowania. W wielu przypadkach ta sama sytuacja faktyczna może być oceniana odmiennie przez organy administracji, co prowadzi do niepewności prawnej. Nie chodzi o pobłażliwość wobec naruszeń prawa, lecz o takie podejście organów władzy publicznej, które nie będzie sztucznie mnożyło trudności i ryzyk po stronie przedsiębiorców oraz obywateli.
Zasada rozstrzygania wątpliwości – intencja ustawodawcy a praktyka
Z uznaniem przyjęliśmy wprowadzenie do polskiego porządku prawnego zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść przedsiębiorców i obywateli. Zasada ta została wyrażona wprost w:
- art. 11 ust. 1 ustawy – Prawo przedsiębiorców,
- art. 10 ust. 2 ustawy – Prawo przedsiębiorców (w odniesieniu do wątpliwości faktycznych),
- art. 2a ustawy – Ordynacja podatkowa.
Jej celem było wzmocnienie zaufania do państwa oraz zapewnienie większej przewidywalności rozstrzygnięć administracyjnych i podatkowych.
Po niemal siedmiu latach obowiązywania tych przepisów należy jednak stwierdzić, że oczekiwania przedsiębiorców nie zostały w pełni spełnione. W praktyce zasada ta nie zawsze znajduje zastosowanie w takim zakresie, jaki zakładał ustawodawca.
Bariera systemowa: odpowiedzialność karna funkcjonariuszy publicznych
Jednym z kluczowych powodów tej sytuacji są obowiązujące regulacje dotyczące odpowiedzialności karnej funkcjonariuszy publicznych, w szczególności art. 231 § 1 ustawy – Kodeks karny.
Zgodnie z tym przepisem funkcjonariusz publiczny, który przekracza swoje uprawnienia lub nie dopełnia obowiązków, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. W praktyce oznacza to, że urzędnicy – obawiając się odpowiedzialności karnej – mogą unikać stosowania zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść przedsiębiorców i obywateli, nawet jeśli przemawiają za tym racjonalne argumenty.
W efekcie mechanizm mający chronić przedsiębiorców pozostaje często iluzoryczny.
Propozycja zmiany – ochrona dla urzędników działających w dobrej wierze
Sytuacja ta wymaga jasnego sygnału ze strony Państwa: stosowanie zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść przedsiębiorców i obywateli nie powinno rodzić ryzyka odpowiedzialności karnej, jeśli działanie urzędnika mieści się w granicach usprawiedliwionego przekonania o istnieniu wątpliwości.
Dlatego przedstawiamy propozycję nowelizacji art. 231 Kodeksu karnego poprzez wprowadzenie mechanizmu kontratypu chroniącego funkcjonariuszy publicznych. Proponowane brzmienie nowego § 5 mogłoby być następujące:
„§ 5. Nie popełnia przestępstwa określonego w § 1 i 3 funkcjonariusz publiczny, który, biorąc udział w przygotowaniu lub wydaniu rozstrzygnięcia w postępowaniu określonym ustawą, przekroczył uprawnienia lub nie dopełnił obowiązków przy ustaleniu stanu faktycznego lub treści normy prawnej wskutek usprawiedliwionego błędnego przekonania, że zachodzi wątpliwość podlegająca rozstrzygnięciu na korzyść przedsiębiorcy albo podatnika.”
Takie rozwiązanie zapewniłoby:
- realne wzmocnienie zasady rozstrzygania wątpliwości,
- zwiększenie pewności prawa,
- ochronę urzędników działających w dobrej wierze,
- budowę kultury administracyjnej opartej na zaufaniu i odpowiedzialności.
Apel o systemowe wzmocnienie zaufania
Rada Przedsiębiorczości jest przekonana, że życzliwa i racjonalna postawa władzy publicznej stanowi jeden z najcenniejszych czynników sprzyjających rozwojowi przedsiębiorczości. Jednak aby zasada rozstrzygania wątpliwości stała się realnym instrumentem wsparcia gospodarki, konieczne jest również zapewnienie odpowiednich warunków działania przedstawicielom Państwa.
Bez zagwarantowania bezpieczeństwa prawnego funkcjonariuszom publicznym cel tej zasady nie zostanie w pełni urzeczywistniony.
Apelujemy o podjęcie działań legislacyjnych, które pozwolą nadać zasadzie rozstrzygania wątpliwości na korzyść przedsiębiorców i obywateli rzeczywisty, a nie jedynie deklaratywny charakter.
