25 czerwca odbyła się X Jubileuszowa Konferencja Bilansu Kapitału Ludzkiego (BKL) zorganizowana przez PARP oraz Uniwersytet Jagielloński pod hasłem „Rynek pracy: nowa era czy nowa narracja?”. Głównym celem konferencji było zderzenie medialnych, głośnych trendów z twardymi, polskimi danymi z najnowszej edycji badań BKL 3.0.
Konferencja była okazją do promocji najnowszego raportu „Nowe czy stare zasady gry na rynku pracy. BKL 2025/26” z pierwszych badań przekrojowych przeprowadzonych w ramach III edycji projektu BKL. Raport z badań jest zbudowany z dwóch części. W pierwszej z nich pt.: „Aktorzy rynku pracy: strategie, wybory, napięcia”, przedstawiono najważniejsze zjawiska oraz ich wpływ na rozwój społeczno‑gospodarczy, ze szczególnym uwzględnieniem roli kapitału ludzkiego. W drugiej części zatytułowanej „Wybrane aspekty polskiego rynku pracy” zaprezentowano zmiany wybranych wskaźników w czasie w obszarach obejmujących przedsiębiorczość, zatrudnienie, uczenie się osób dorosłych oraz działalność innowacyjną.
Główne wnioski zawarte w raporcie:
- Bilans kompetencji z perspektywy pracodawców i pracowników wskazuje, że deficyty kompetencji (kiedy poziom wymagań przewyższa poziom posiadanych kompetencji) koncentrują się na umiejętnościach związanych z uczeniem się, adaptacyjnością, pracą w grupie, kreatywnością oraz przejawianiem inicjatywy,
- Jednocześnie nadwyżki kompetencyjne (poziom posiadanych kompetencji wyższy niż poziom wymagań) mają charakter ograniczony i dotyczą głównie umiejętności relatywnie mniej wymaganych przez pracodawców, takich jak asertywność, przekonywanie innych czy wykonywanie obliczeń,
- Niedopasowanie kompetencyjne w opiniach samych pracodawców w 2025 r. jest stosunkowo duże i dotyczy przede wszystkim kompetencji samoorganizacyjnych, interpersonalnych oraz kognitywnych, takich jak: gotowość do brania odpowiedzialności, determinacja w realizacji zadań, zarządzanie czasem i terminowość, umiejętność radzenia sobie w sytuacjach stresujących i z emocjami oraz kreatywność. Kompetencje te są jednocześnie wysoko cenione przez pracodawców i relatywnie najtrudniejsze do pozyskania.
- W porównaniu do poprzednich edycji badania BKL wzrosło zapotrzebowanie na kompetencje kognitywne, w szczególności związane z analizą informacji i formułowaniem wniosków, a także na kompetencje cyfrowe, zwłaszcza w zakresie obsługi oprogramowania oraz komunikacji z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych,
- W ciągu ostatnich 12 miesięcy poprzedzających badanie, swoje kompetencje podnosiło 76% dorosłych osób w wieku 25–64 lata (około 15,2 mln). Badani rozwijali się w różnorodny sposób: uczestnicząc w edukacji formalnej, ucząc się pozaformalnie oraz korzystając z nieformalnych form rozwoju – zarówno samodzielnie, jak i przy wsparciu innych, w obszarach związanych z pracą oraz niezwiązanych bezpośrednio z aktywnością zawodową,
- Przeciętna minimalna płaca akceptowana przez pracowników jest istotnie wyższa od ustawowej płacy minimalnej netto w 2025 r. Przy tym oczekiwania wzrastają o około 60% między najniższym a bardzo zadowalającym poziomem wynagrodzenia. Pokazuje to, że wysoka satysfakcja płacowa jest postrzegana jako jakościowa zmiana sytuacji materialnej,
- Najwyższe aspiracje płacowe występują wśród osób w wieku 36–54 lata oraz osób wykonujących zawody elitarne i wysokospecjalistyczne. Jednocześnie w tych grupach obserwuje się bardzo dużą heterogeniczność aspiracji, co wskazuje na silne zróżnicowanie sytuacji zawodowej pracowników wykonujących tego typu zawody,
- Płeć wpływa na preferencje płacowe. Mężczyźni mają wyższe oczekiwania finansowe niż kobiety nawet po kontroli dochodów, wykształcenia i kompetencji. Wskazuje to, że zróżnicowania oczekiwań nie wynikają wyłącznie z obserwowalnych zasobów kapitału ludzkiego, lecz są powiązane z normami społecznymi. Znaczącym czynnikiem różnicującym aspiracje kobiet okazuje się rodzicielstwo. Sam fakt posiadania małego dziecka nie wpływa na oczekiwania płacowe w populacji ogółem, jednak obecność dziecka do siódmego roku życia wiąże się z wyraźnym obniżeniem aspiracji deklarowanych przez kobiety,
- Najważniejszymi trendami dla pracodawców są: dbanie o pracowników oraz cyfryzacja procesów i danych. Wskazywało na nie odpowiednio 63% i 39% podmiotów,
- Najczęściej wskazywanym wyzwaniem przez pracodawców jest wzrost kosztów pracy. Wskazuje na nie 64% podmiotów,
- Trzech na dziesięciu pracodawców dostrzega wpływ AI na swoją działalność. 13% wdraża AI, 11% planuje ją wdrażać, a kolejne 5% uważa, że mimo braku planowanych wdrożeń będzie miała ona duży wpływ na ich działalność.
Z raportu i konferencji można wnioskować, że polski rynek pracy nie przechodzi rewolucyjnego, bezrefleksyjnego przewrotu. Choć zmieniają się technologie i formy pracy, to fundamenty – potrzeba dobrego zarobku, stabilności, ciągłego rozwoju oraz wzajemnego szacunku ponad podziałami wiekowymi czy płciowymi – pozostają niezmienne. Polski rynek pracy pozostaje stabilny – bezrobocie utrzymuje się na poziomie 6%, jednak coraz większego znaczenia nabierają kwestie związane z kompetencjami, jakością pracy i aktywnością zawodową na różnych etapach życia.
Konferencja była okazją do rozmów na temat rozwoju kwalifikacji, potrzeby uczenia się przez całe życie i o nadchodzących wydarzeniach takich jak planowana przez Związek Rzemiosła Polskiego pod koniec września konferencja z cyklu Łączy nas kształcenie zawodowe.
